Ontstaan
Hazrat Inayat Khan (Baroda 5 juli 1882 - New Delhi
5 februari
1927) was de oprichter van het Universeel Soefisme.
Inayat Khan, zoon van Rahmat Khan en Khatidja Bibi, groeide
op in de Mogoel-cultuur met haar gecombineerde hindoe- en moslimkarakter
en werd sterk beïnvloed door zijn grootvader Maula Bakhsh,
die als moslim was opgevoed. Inayat Khan was een afstammeling
van een oude familie van soefi's, musici en dichters en was een
kenner van zowel de Zuid- en Noord-Indiase muziekstijl, waaronder
de dhrupad muziek. Zijn moeder was een dochter van Maula Bakhsh,
in die tijd een groot musicus en dichter. Maula Bakshs is nog
steeds bekend in India.
De vooraanstaande positie van Maula Bakhsh bracht zijn familieleden
in contact met brahmanen en parsi’s (dit zijn aanhangers
van de leer van Zarathoestra). Dit heeft Inayat Khan's wijze
van denken sterk beïnvloed. Het is ook niet verwonderlijk
dat hij tevens zeer muzikaal was. Als negenjarige jongen zong
hij aan het hof van de maharadja een beroemde Sanskriet hymne,
waarvoor hij een onderscheiding en een studiebeurs kreeg. Zijn
geliefde instrument was de vina.
Muziek en werken
Hij gaf met zóveel succes muzieklessen, dat hij al voor
zijn twintigste professor werd aan de muziekacademie, de Gayan
Shala, die zijn grootvader in 1886 had opricht en die nu deel
uitmaakt van de kunstfaculteit van de universiteit van Baroda.
Na de dood van Maula Baksh, zijn moeder en broer vertrok hij
naar Madras en Mysore waar hij als gevierd musicus concerten
gaf. In Hyderabad, in het huis van zijn vriend en leraar die
hem de Perzische en Arabische literatuur leerde kennen, vond
hij zijn Murshid: Syed Mohammed Hashim Madani. die behoorde tot
de Indiase Chistia Orde der soefi's. Vier jaar verbleef hij in
Hyderabad tot de dood van zijn Murshid in 1908. Voordat deze
overleed vertelde deze Inayat Khan dat hij naar het westen moest
gaan om daar de boodschap van geestelijke vrijheid en de eenheid
van religieuze idealen te brengen. Twee jaar later vertrok hij
samen met zijn broer Maheboob Khan en zijn neef Mohammed Ali
Khan naar de Verenigde Staten. Zijn jongste broer Musharaff Khan
zou hem later volgen. Zij allen waren musici en werden vertegenwoordiger
van diverse muzikale tradities van hun geboorteland India.
In 1912 begonnen hun reizen, die hen door bijna heel Europa
en later weer Amerika voerden. In datzelfde jaar trouwde lnayat
Khan met de Amerikaanse Ora Ray Baker. Uit dit huwelijk zouden
vier kinderen worden geboren: Noorunnisa, Vilayat, Hidayat en
Khairunnisa. Van 1913 tot 1914 verbleef de familie in Rusland,
alwaar Inayat Khan zich misschien wel voor het eerst weer thuis
voelde: de hele atmosfeer daar herinnerde hem aan India. Daar
werkte hij samen met de musicus Sergei Tolstoj - zoon van de
schrijver Leo Tolstoj - aan het muziekstuk: Sjakuntala. Ook kwam
Inayat Khan in contact met de componist Skriabin. Vlak voor het
uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vertrok hij, via een kort
verblijf in Frankrijk, met z'n familie naar Engeland waar hij
tot 1920 verbleef. Hazrat Inayat Khan's dochter Noor Inayat Khan
was muzikante en verzetsstrijder onder de codenaam Madeleine.
Soefisme
Overal in het Westen kreeg Inayat Khan leerlingen. De soefi activiteiten
begonnen op gang te komen. Zij lieten hem geen tijd meer voor zijn
muziekpraktijk. Vanaf die tijd stemde hij geen instrumenten meer
maar mensen, zoals hij het zelf uitdrukte. Zijn broers gingen door
met het geven van concerten. Ali Khan kreeg zelfs een Westerse
muziekopleiding als operazanger aan de bekende muziekacademie S.Caecilia
in Rome. In 1920 reisde de familie Khan naar Frankrijk en vestigde
zich eerst in Wissous en later in Suresnes vlakbij Parijs. In Wissous
werd in 1921 de eerste Zomerschool gehouden, de tweede een jaar
later in het Nederlandse Katwijk aan Zee. Op deze plek had Inayat
Kahn een bijzondere ervaring en zegende de plaats met "Murad
Hassil" het geen "wens vervuld" betekent. Hij zei
dat iedere leerling met een open hart die hier een wens uitsprak,
deze zegen zouden kunnen ervaren. Hier vinden nog jaarlijks zomerscholen
plaats.
Vanaf 1923 hadden bijeenkomsten in Suresnes plaats. Veel van
de leringen ('teachings') van Inayat Khan dateren uit het begin
van de jaren twintig. Een groot deel ervan is gebundeld in
serie van veertien boeken genaamd The Sufi Message.
De leringen werden als voordracht gegeven, onder meer tijdens
de diverse zomerscholen- soms tot wel vijf per dag. Enkele leerlingen
hebben de teksten ervan opgetekend; Inayat Khan schreef zelf
namelijk geen boeken. Alleen de aforismen in de Gayan, Vadan
en Nirtan zijn door hem zelf opgeschreven in zijn notitieboekje.
Een groot deel van zijn werk is ook in het Nederlands uitgegeven.
Die lezingen van Inayat Khan zijn nog steeds uniek. Zij bevatten
een boodschap voor de toekomst, een visionaire en tegelijkertijd
praktische filosofie. Aanvankelijk leek men in brede kring nauwelijks
oog te hebben voor de grootsheid van zijn Soefi Boodschap en
van de betekenis daarvan voor het gewone, dagelijkse leven. Nu
lijkt het er echter op dat zijn mystieke visie door steeds meer
mensen begrepen wordt, niet alleen in het Westen, maar
ook in India zelf. Daar is zijn werk onlangs verschenen in een
compleet overzicht.
Als soefi leraar was zijn boodschap er een van liefde, harmonie
en schoonheid, ontwikkeld uit verschillende leerregels van het
soefisme, en een innovatieve benadering van het harmoniseren
van westerse en oosterse geestelijke tradities.
|
